1. YAZARLAR

  2. Haşim Albayrak

  3. MİLLİ MÜCADELEDE ETKİN OLAN OFLU DİN ADAMLARI
Haşim Albayrak

Haşim Albayrak

Yazarın Tüm Yazıları >

MİLLİ MÜCADELEDE ETKİN OLAN OFLU DİN ADAMLARI

A+A-

MİLLİ MÜCADELEDE ETKİN OLAN OFLU DİN ADAMLARI

Milli Mücadelede din adamlarının etkinlikleri azdır. Ancak olanların halk üzerindeki etkileri Milli Mücadeleye çok büyük katkıları olmuştur. Bunlar arasında en önemlileri Hasan Hilmi Umur, Mahmut Kamil Efendi ve Ali Şükrü Bilici adlı Oflu din âlimleri en önemlilerinden bazılarıdır. Hasan Hilmi Umur hakkındaki bilgiler fazla olduğundan ve çeşitli kaynaklarda bulunabildiğinden burada sadece iki âlim ele alınmıştır. Burada sadece iki alim hakkında bilgiler verilmeye çalışılmıştır. Bu bilgiler özetle şöyledir:

MEHMET KAMİL EFENDİ (TANRIKULU) (MAÇKA MÜFTÜSÜ KAMİL)

1871 (1287)'de Trabzon-Of Kazası'nda doğdu. Hacı Ahmetzâde Mustafa Efendi'nin oğludur. İlköğrenimini yaptıktan sonra, 1886 yılında medreseye girdi. 1898'de icazet alarak öğrenimini tamamladı.

1900'de Maçka Feyziye Medresesi'ne müderris olarak tayin edildi. Bu görevde iken, 29 Aralık 1916'da Maçka Kazası Müftülüğü'ne atandı. Bu arada Müderrislik görevi de uhdesinde bırakıldı (1).

Mehmet Kamil Efendi, Milli Mücadele'nin ateşli savunucularındandı. Maçka ve çevresinde milli harekatın hedef ve amaçlarını açıklayıcı vaazlar vermiştir. Bu arada Maçka'da Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin şubesini faaliyete geçirdi. Uzun yıllar bu cemiyetin başkanlığını yürüttü. Yer yer Anadolu'nun işgal edilmesini, düzenlediği mitinglerde yaptığı konuşmalarıyla ve ilgililere çektiği telgraflarla protesto etti. Bu cümleden olarak, İzmir'in işgali üzerine Maçka Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adına 18 Mayıs 1919'da Sadarete protesto telgrafı çekti (2).

Öte yandan 22 Nisan 1920'de yayınlanan Ankara Fetvası'nın metnini telgrafla öğrenip hemen katılmıştır (3). Trabzon ve çevresinde kendisi ile birlikte Tirebolu Müftüsü Ahmet Necmettin Efendi'nin dışında başka bir din adamının milli fetvayı tasdik etmediği (4) göz önünde bulundurulduğunda, Müftü Mehmet Kâmil isminin milli harekat açısından önemi daha da artar (5).

Mehmet Kâmil Efendi, düşmanın yurttan kovulması sonrasında da başarılı çalışmalarını devam ettirmiştir (6).

"TANRIKULU" soyadını alan Mehmet Kâmil Efendi, 24 Ekim 1939 tarihinde vefat etmiştir (7).

1) DİB Arş., D: 23-2518.

(2) Telgrafta Müftü Mehmet Kamil Efendi'nin isminden başka eşraftan; Numan, Raşit, Yusuf, Bilal, Şakir, Mehmet, Hafız Fehmi, Kadri, Kemal, Eyüp, Mehmet, Nazım Ömer ve Rıdvan imzaları mevcuttu. Bkz., Hamdi Atamer, "Milli Direnme", BTTD., Sayı: 8, İstanbul (Mayıs 1968), s. 7.

(3) Hakimiyet-i Milliye, 5 Mayıs 1336, No: 27. Ayrıca bkz., EK: III (Fetvayı Kamil ismiyle imzalamıştır).

(4) Trabzon Kadısı Süleyman Sırrı Efendi, imza etmemekle birlikte Ankara Fetvası'nı desteklemiştir (Naşit Hakkı Uluğ, Siyasi Yönleriyle Kurtuluş, İstanbul, 1973, s. 207-208; Dr. Sabahattin Özel, Milli Mücadele'de Trabzon, TTK Basımevi, Ankara, 1991, s. 175).

(5) Trabzon Müftüsü Ahmet Mahir Efendi dahi Ankara Fetvası'nı imzalamamıştır. Bkz., TBMM Zabıt Ceridesi, C.XX, s. 312; Sami Sabit Karaman, İstiklâl Mücadelesi ve Enver Paşa, Trabzon ve Kars Hatıraları, İzmit, 1949, s. 78.

(6) Sureti özel arşivimizde bulunan Maçka Müftülüğüne hitaplı ve Diyanet İşleri Başkanı Rifat Börekçi imzalı 24 Temmuz 1939 tarih ve 2883 sayılı yazıda;

"11/7/1939 tarih ve 3665 sayılı teşkilat kanunumuz dolayısıyla maaşınız (20) liraya çıkarılmış ve keyfiyet Kaymakamlığa yazılmıştır.

Mübeccel Cumhuriyet hükümetimizin mütevazi bir unsuru olarak vazifenize karşı öteden beri gösterdiğiniz sadakat ve bağlılığınızın bundan böyle de daha ziyade devam ettirilmesini dilerim" denilmektedir.

(7) Of Nüfus İdaresi'nden alınan bilgiden.

 

Ali şükrü bilgili Ayrıca Müderris Sürmeneli Osman efendiden ders aldı.

Tarihteki önemini Kurtuluş Savaşı sırasında Ankara Fetvasını tasdik ederek aldı.[1] Böylelikle Ankara’da Milli Mücadeleyi destekleyen din adamlarının öncülerinden oldu. 5 Şubat 1911'de Tortum Müftülüğü'ne atandı.[2]

Tortum Müftüsü iken 17 Şubat 1939'da vefat etti. Soyadı kanunuyla "BİLGİLİ" soyadını almıştır.[3]

 

 

 

 

 

 


[1] Fetvayı "Hacı Ali" ismiyle imzalamıştır.

[2] DİB Arş., D: 23-1094.

[3] Vefatı ile ilgili Diyanet İşleri Başkanlığı'na hitaben Erzurum Müftüsü Mehmet Sadık Solakbay tarafından yazılan yazıda; "Emsaline pek az tesadüf olunabilecek derecelerde mezayay-ı insaniye ve fezâil-i ahlakıyeyi Cami' Tortum Müftüsü Ali BİLGİLİ 17/2/1939 gecesi irtihali dâri naim eylediğini vilayetten mühavvel Kaza Kaymakamlığı'nın telgrafı üzerine arz eylerim" denilmektedir (Aynı Dosya). Bu bilgiler DİB. nin resmi sitesi olan http://www.diyanet.gov.tr/turkish/weboku.asp?id=714&yid=27&sayfa=9

adlı siteden alınmıştır.

 

Bu yazı toplam 169 defa okunmuştur.
Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.